ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ, ಮತ್ತದರ ಸೂತ್ರಧಾರ !? ಅಧಿವೇಶನ ಹಾಳು ಮಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿ!

ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನಮಂಡಲದ ಅಧಿವೇಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸದನದ ಒಳಗೂ ಮತ್ತ ಹೊರಗೂ  ಬಿಜೆಪಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸಚಿವ ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೋರಾಟದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ ಬಿಜೆಪಿ ಹೈಕಮಾಂಡ್‌ನ ತಂತ್ರವಷ್ಟೇ ಇದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಬಿಜೆಪಿಯೊಳಗೇ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿರುವ ಗುಸು-ಗುಸು ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಂಬುವುದಾದರೆ, ರಾಜ್ಯ ಬಿಜೆಪಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿ.ವೈ. ವಿಜಯೇಂದ್ರ ಅವರಿಗಿಂತಲೂ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವೇ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಆರ್. ಅಶೋಕ್,  ಆದರೆ ಪರದೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರಧಾರ ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈಗ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿಬರುವ ಹೆಸರು ಹೆಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ. ಇದು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪೈಪೋಟಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ರಾಜಕಾರಣದ ದಿಕ್ಕೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಹೌದು.

ಬಿಜೆಪಿಯದ್ದು ಹೋರಾಟವೇ? ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಜುಗರ ತರುವ ತಂತ್ರವೇ? ಡಿಕೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮೊದಲ ವಿಧಾನಮಂಡಲ ಅಧಿವೇಶನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸದನ ಸುಗಮವಾಗಿ ನಡೆಯದಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳುವುದು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ತಂತ್ರವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇರೆ. ಸಚಿವ ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯ ಬೇಡಿಕೆ ಬಿಜೆಪಿಯ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಸದನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ, ದಾಖಲೆಗಳು, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತರಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರ ಮುಂದಿಡುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗ. ಆದರೆ ಕಪ್ಪು ಟಿ-ಶರ್ಟ್ ಧರಿಸಿ ಸದನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತಹ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ತಂತ್ರ ಅಥವಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚಲೋದಂತಹ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಅದು ವಿಷಯದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನೇ ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಿಜೆಪಿ ಶಾಸಕರಲ್ಲೇ ಈ ತಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವಿತ್ತು ಎನ್ನುವ ಮಾತುಗಳೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಪ್ರತಿರೋಧಗಳಿಗೆ ಚೌಕಟ್ಟಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಬಂದವರು ತಾವೇ ಸದನದಿಂದ ಹೊರಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಬರ ಸೇರಿದ ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜ್ವಲಂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ . ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಿಟ್ಟು ವಿಪಕ್ಷ ಬಿಜೆಪಿಯವ ರಾಜಕೀಯ ಎಂತದ್ದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಲೇಬೇಕಿದೆ. ಸದನ ನಡೆಯದಂತೆ ಮಾಡಿ, ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಸದನ, ಇವರ ರಾಜಕೀಯ ಬೇಳೆ ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುಕ್ಕೆ ಈ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತರು ಬರ, ಬೆಳೆ ನಷ್ಟ, ಸಾಲ, ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಂತಹ ನೈಜ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ವಿಧಾನಮಂಡಲದ ಅಧಿವೇಶನವು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಬಹುಪಾಲು ಶಕ್ತಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ಘೋಷಣೆ, ಸದನದ ಗದ್ದಲ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡರೆ, ಜನರ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಿಜೆಪಿ ಶಾಸಕರಲ್ಲೇ ಕೆಲವರು, ಸರ್ಕಾರ ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರಾಚೆಗೆ ಬರದ ವಿಚಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸದನದಲ್ಲಿ ಎತ್ತುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇದು ಬಿಜೆಪಿಯೊಳಗಿನ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವಾಗಿರುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ತಡೆಯುವುದಲ್ಲ; ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಮುಂದಿಡುವುದು ಮತ್ತು ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರುವುದೇ ಆಗಿದೆ.  ಈ ನಡುವೆ  ಅಶೋಕ್–ವಿಜಯೇಂದ್ರ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಇದೆಯೇ? ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ.  ರಾಜ್ಯ ಬಿಜೆಪಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಜಕೀಯವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ಆರ್. ಅಶೋಕ್ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿ.ವೈ. ವಿಜಯೇಂದ್ರ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿವೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಅಶೋಕ್ ಅವರಿಗೆ ವಿಧಾನಸಭೆಯೊಳಗಿನ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ. ವಿಜಯೇಂದ್ರ ಅವರಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದೆ.

ಇಬ್ಬರ ಅಧಿಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾದರೂ, ಸದನದ ತಂತ್ರದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಮಾತು ಯಾರದ್ದು ಎಂಬುದು ಬಿಜೆಪಿ ಒಳಗಿನ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ನಡುವೆ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಜೆಡಿಎಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಬಿಜೆಪಿಯೊಳಗಿನ ಕೆಲವು ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಬಿಜೆಪಿಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ದೃಢವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯ ಅದು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಆರೋಪಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಿಂತ ನಿರ್ಧಾರದ ಪರಿಣಾಮವೇ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. “ವಿಜಯೇಂದ್ರ ಮಾತು ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲವೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ. ರಾಜ್ಯ ಬಿಜೆಪಿಯೊಳಗೆ ನಾಯಕತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿದಿಲ್ಲ. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಅವರ ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಹಲವು ಪದರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ವಿಜಯೇಂದ್ರ ಅವರು ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಖವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಧಾನಸಭೆಯೊಳಗಿನ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಅಶೋಕ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರಂತಹ ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕಾರಣದ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ತಂತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬಿಜೆಪಿಯ ಶಾಸಕರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದರೆ, ಅದು ಸ್ವತಃ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಸೌಕರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆಗ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. “ಬಿಜೆಪಿಯ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ರಾಜಕಾರಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಬಿಜೆಪಿಯೇನಾ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಡುವೆ ಶಾಸಕರ ಸ್ಥಿತಿ: ಎತ್ತು ಏರಿಗೆ, ಎಮ್ಮೆ ನೀರಿಗೆ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಿಜೆಪಿ ಶಾಸಕರ ಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ ವಿಚಿತ್ರ. ಒಂದೆಡೆ ಅಶೋಕ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕತ್ವ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ವಿಜಯೇಂದ್ರ ಅವರ ಪಕ್ಷ ಸಂಘಟನೆ. ಮೂರನೇ ಕಡೆ ಮೈತ್ರಿಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ. ಈ ಮೂರು ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಸಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಎಷ್ಟು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಘೋಷಣೆಗಳಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುದಾನ, ನೀರು, ರಸ್ತೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಬರ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ವೈಫಲ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಉತ್ತರ. ಆದರೆ ನಾಯಕತ್ವದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸಕರ ಧ್ವನಿ ಮಂಕಾದರೆ, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಹೋರಾಟ ಜನರ ಹೋರಾಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಾಯಕರ ನಡುವಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಹೋರಾಟವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬೇಕು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಬಿಜೆಪಿಯ ಹಕ್ಕು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕರ್ತವ್ಯವೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಜನತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಶಕ್ತಿ ಸದನವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಸಚಿವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೇಳುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕರಣದ ದಾಖಲೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ನಿರಂತರ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ರಾಜಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕಪ್ಪು ಟಿ-ಶರ್ಟ್, ಘೋಷಣೆ, ಮಾರ್ಷಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ತಳ್ಳಾಟ, ಸದನದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ದಿನದ ರಾಜಕೀಯ ದೃಶ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ರಾಜಕಾರಣ ಈಗ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿದೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ನಾಯಕರು ಅಶೋಕ್ ಮತ್ತು ವಿಜಯೇಂದ್ರ. ಮೈತ್ರಿಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನದೇ ಆಂತರಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ “ಯಾರು ಯಾರನ್ನು ಕುಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?” ಎನ್ನುವುದಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ— ಜನರ ಪರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವನ್ನು ಯಾರು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ? ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಸದನದ ಒಳಗಿನ ಗದ್ದಲ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ, ಹೊರಗಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಅದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿಯೇ ಕಾಣಬಹುದು ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ. 

- ಶ್ರೀರಾಜ್‌ ವಕ್ವಾಡಿ 

ಬೆಂಗಳೂರು ಟನಲ್‌ ರೋಡ್‌! ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ? ಡಿಕೆಶಿ- ಅದಾನಿ ಭೇಟಿ | ₹17,698 to ₹22,267 ಕೋಟಿ

ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಬಿಗಡಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿದೆ; ನಗರ ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸರ್ಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಭೂಗರ್ಭಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವ ₹22,267 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಸುರಂಗ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಸುತ್ತ ಎದ್ದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ “ಸುರಂಗ ರಸ್ತೆ ಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ?” ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಾರು ನಿರ್ಮಿಸಲಿದ್ದಾರೆ? ಯಾವ ಬೆಲೆಗೆ? ಯಾವ ಷರತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ? ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಈ ಬೃಹತ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲಾಭ ಯಾರಿಗೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.

ನೋಡಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಲು ಕಾರಣ—ಯೋಜನೆಯ ಎರಡೂ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳಿಗೆ ಅದಾನಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಬಿಡ್‌ದಾರನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅದಾನಿ ಸಮೂಹದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗೌತಮ್ ಅದಾನಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 23ರಂದು ಸದಾಶಿವನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಭೇಟಿ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಇದನ್ನು “ಸೌಜನ್ಯದ ಭೇಟಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದಾನಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಭೇಟಿಗೆ ಸಮಯ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮೂಹದ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಭೇಟಿ ನಡೆದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸುರಂಗ ಯೋಜನೆಯ ಗುತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ಇನ್ನೂ ಅಂತಿಮವಾಗದಿರುವುದು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಭೇಟಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಒಳಒಪ್ಪಂದದ ಆರೋಪವನ್ನು ಸಾಬೀತಾದ ಸಂಗತಿಯಂತೆ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಮಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ.

17,698 ಕೋಟಿಯ ಅಂದಾಜು; ₹22,267 ಕೋಟಿಯ ಬಿಡ್ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ.  ಸುರಂಗ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಯ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು ₹17,698 ಕೋಟಿ. ಅದಾನಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಬಿಡ್ ₹22,267 ಕೋಟಿ. ಅಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂದಾಜಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ₹4,600 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚು. ಸುಮಾರು 16.75 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಹೆಬ್ಬಾಳ–ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸಿಲ್ಕ್ ಬೋರ್ಡ್ ಸುರಂಗ ಸಂಪರ್ಕದ ಎರಡೂ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳಿಗೆ ಅದಾನಿ ಸಂಸ್ಥೆ L1 ಆಗಿದೆ; ಆದರೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂತಿಮಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಟೆಂಡರ್ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವಲ್ಲ.  ಸರ್ಕಾರದ ಅಂದಾಜಿಗಿಂತ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಾದರೆ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಹಣಕಾಸು ತರ್ಕವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚ ಏಕೆ? ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವೇನು? ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಧಿ ಎಷ್ಟು? ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಯಾರ ಮೇಲಿದೆ? ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚ ಎಷ್ಟು? ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಶುಲ್ಕ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಯೋಜನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ-ನಷ್ಟದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದಿದೆಯೇ? ಇವುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡದೆ “ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಪರಿಹಾರ” ಎಂಬ ಒಂದೇ ಘೋಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಪಕವಲ್ಲ.

ನೋಡಿ, ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸುರಂಗವೇ ಪರಿಹಾರವೇ? ಇದು ಇನ್ನೂ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ. ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ತಜ್ಞರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಾದವೇನೆಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಸ್ತೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ವಾಹನ ಸಂಚಾರವೂ ಹೆಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ‘induced demand’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ರಸ್ತೆಗಳ ಕೊರತೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮೆಟ್ರೋ–ಬಸ್ ಸಂಪರ್ಕ, ಪಾದಚಾರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ನಗರ ಯೋಜನೆ, ಉದ್ಯೋಗ–ವಸತಿ ಅಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಾಹನ ಅವಲಂಬನೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಮಸ್ಯೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ₹22,267 ಕೋಟಿಯನ್ನು ಟನಲ್‌ ರಸ್ತೆಗೆ ಹಾಕುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ, ಬಸ್ ರ್ಯಾಪಿಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್, ಮೆಟ್ರೋ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಸೈಕಲ್ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಮೈಲಿ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದರೆ ನಗರದ ಸಂಚಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಹೋಲಿಕೆ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಸುರಂಗ ಭೂಮಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಯೋಜನೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸುರಂಗದ ಪ್ರವೇಶ–ನಿರ್ಗಮನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಮಣ್ಣು ತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ಡಂಪಿಂಗ್, ನೀರಿನ ಹರಿವು, ಭೂಗರ್ಭಜಲದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ, ಮರಗಳ ತೆರವು, ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಧಿಯ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಿಸರದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ. ಅದರಲ್ಲೂ ಬೆಂಗಳೂರು ಈಗಾಗಲೇ ತನ್ನ ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶ, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರ. ಹೀಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ “ಸುರಂಗದ ಒಳಗೆ ಎಷ್ಟು ವಾಹನಗಳು ಓಡುತ್ತವೆ?” ಎಂಬುದಲ್ಲ.ಸುರಂಗ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ನಗರದ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಒಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮವೇನು? ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು, ಅದಾನಿ ಸಮೂಹದ ಬಿಡ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಯಾಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ? ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೇ, ಉಡುಪಿಯ UPCL ಪ್ರಕರಣ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಅದಾನಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉಡುಪಿ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು 2022ರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ₹52.02 ಕೋಟಿ ಪರಿಸರ ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು. ಈಗಾಗಲೇ ಪಾವತಿಸಿದ್ದ ₹5 ಕೋಟಿಯನ್ನು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ನೀಡಿ ಉಳಿದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕೆಂದು NGT ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು. ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಹಾನಿ, ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದಾನಿ ಪವರ್‌ನ ಸ್ವಂತ ವರದಿಯಲ್ಲಿಯೂ NGT 2022ರ ಆದೇಶದಂತೆ ₹47.02 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪರಿಸರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು “ದಂಡ ಪಾವತಿಸಿ ಮುಗಿದ ಕಥೆ” ಎಂದು ಸರಳೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸುರಂಗ ಯೋಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಈ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಅಸಹಜವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ: ಉಡುಪಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ ಪರಿಸರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸುರಂಗ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಖಚಿತ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಹಿಂದಿನ ಪರಿಸರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಯೋಜನೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಠಿಣ ಪರಿಸರ ಮಾನದಂಡ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾದ ಬೇಡಿಕೆ. ಇನ್ನು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ‘ಅದಾನಿ’ಬಗ್ಗೆ ಮಾಡುವ ವಿರೋಧವೂ ಈಗ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿದೆ.

 ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಆಯಾಮವನ್ನೂ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗದು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದಾನಿ ಸಮೂಹದ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಮೂಹದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿರುವುದು ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ “ದ್ವಂದ್ವ ನೀತಿ” ಆರೋಪಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕ ಆರ್. ಅಶೋಕ್ ಕೂಡ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಎಡಪಂಥೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಬಿಜೆಪಿಯ ಟೀಕೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ “ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅದಾನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಬಹುದೇ?” ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೇ, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ, ಟೆಂಡರ್ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಪರಿಸರ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ? ಎನ್ನುವುದಾಗಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅದಾನಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ ಅದು ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಾಭಾಸವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಭಾರತೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಅವಲಂಬನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ‘ಅಭಿವೃದ್ಧಿ’ ಯಾರಿಗಾಗಿ? ₹22,267 ಕೋಟಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯ ಮೊತ್ತವಲ್ಲ. ಅದು ಜನರ ತೆರಿಗೆ ಹಣ. ಆ ಹಣವನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಸುರಂಗ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಿದಾಗ, ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಯಾರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಲೇಬೇಕು. ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಕಾರು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳ-ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ?  ನಗರದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಕಾರುಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೇ, ಜನರಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೇ? ಒಂದು ಕಾರಿಗೆ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಮಾರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಜನರು ರಸ್ತೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಕಾಯಬೇಕಾದರೆ, ಅದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ? ಇನ್ನು, ಡಿಕೆಶಿ ಅವರು ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ, ಸೌಜನ್ಯದ ಭೇಟಿ ಇರಲಿ; ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯೂ ಇರಲಿ.  ಗೌತಮ್ ಅದಾನಿ–ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಭೇಟಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕೇವಲ ಸೌಜನ್ಯದ ಭೇಟಿಯಾಗಿರಬಹುದು.

ಅದನ್ನು ಯೋಜನೆಯ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಪ್ತ ಮಾತುಕತೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಆಧಾರ ಈಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪನಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ನಡುವೆ ಭೇಟಿ ನಡೆದಿರುವಾಗ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಮಾನದಂಡ ಇನ್ನಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಬೇಕು.  ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಸರಳವಿದೆ. * ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಏನು ಚರ್ಚೆಯಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಬೇಕು. * ಟೆಂಡರ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕು. * ₹17,698 ಕೋಟಿಯ ಅಂದಾಜಿನಿಂದ ₹22,267 ಕೋಟಿಯ ಬಿಡ್‌ಗೆ ಏಕೆ ಬಂದಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕು. * ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ತೆರೆಯಬೇಕು. * ಪರ್ಯಾಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಹೂಡಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚ–ಲಾಭ ಹೋಲಿಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು. * ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ಹಿಂದಿನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಬೇಕು. * ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ವಿಧಾನಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ‘ಸುರಂಗ’ದೊಳಗೆ ಮುಚ್ಚಬಾರದು. ಬೆಂಗಳೂರು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ತುರ್ತು ಪರಿಹಾರ ಬೇಕು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ತುರ್ತು ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ದುಬಾರಿ ಪರಿಹಾರ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಅದು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬೇಕು. ಇಂದು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ “ಸುರಂಗ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆಯೇ?” ಎಂಬುದಲ್ಲ. “₹22,267 ಕೋಟಿ ಯಾರಿಗಾಗಿ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ?” “ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರು ಯಾರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲವಾಗಲಿದೆ?” “ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಯಾಕೆ ಸಮಾನ ಗಂಭೀರತೆಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ?” ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ— “ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?” ನೋಡಿ, ಗೌತಮ್ ಅದಾನಿ ಮತ್ತು ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ಭೇಟಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ.

- ಶ್ರೀರಾಜ್‌ ವಕ್ವಾಡಿ 

ನೀಟ್ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ: ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳ ಧರಣಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥ

ನೀಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಕ್ರಮಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್‌ನಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಆರೋಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವರಿಷ್ಠ ನಾಯಕ, ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ, ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ದೆಹಲಿಯ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ಎದುರು ಏಳು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಧರಣಿ ನಡೆಸಿರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆ ಎಂದು ನೋಡಲಾಗದು. ಇದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವ ಹಕ್ಕು, ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಕುರಿತಾದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಎನ್ನುವುದು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವುದು, ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ಬೀದಿಗೆ ಇಳಿಯುವುದು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ಭಾಗ. ಅಂತಹ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಬಳಸುವ ಬಲಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್ ಯಾಕೆ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಳಸುವ  ಸಾಧನವಲ್ಲ. ಅದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರ ಗಾಯ ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಆಯುಧ. 

ಹಾಗಾದರೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಗತ್ಯ ಯಾಕೆ ಎದುರಾಯಿತು? ಅದನ್ನು ಬಳಸಲು ಯಾರು ಆದೇಶಿಸಿದರು? ಯಾವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು? ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕು? ಎನ್ನುವ ಸಾಲುಸಾಲು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲು ಯಾಕೆ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳ ಧರಣಿ ಬೇಕಾಯಿತು ಎಂಬುದು. ಒಬ್ಬ ಗಾಯಗೊಂಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ದೂರು ನೀಡಿದಾಗ, ಪೊಲೀಸರು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ, ಸಚಿವಾಲಯದ ಅನುಮತಿ ಅಥವಾ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳ ಸೂಚನೆಗೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಆರೋಪಿಸಿರುವಂತೆ, 'ಮೇಲಿನವರ' ಒತ್ತಡದಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರ ವಿಚಾರ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಗಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು ನೀಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಪಡೆಯಲು ರಾಜಕೀಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆಯೇ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಧರಣಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದೂ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತದೆ. 

ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಸತ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ, ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಕ್ರಮ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿರುವ ಯುವಜನತೆಯ ನಡುವೆ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುಂದಿಸುತ್ತವೆ. ನೀಟ್‌ನಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಕ್ರಮವಲ್ಲ; ಅದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಯಾರಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಅವಕಾಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ದಾಳಿ. ಹಣ, ಪ್ರಭಾವ ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಒಂದು ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಂಡರೆ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇ ಅರ್ಥಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಯಬೇಕಾದದ್ದು ಕೇವಲ ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್‌ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ. ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್ ಬಳಕೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದವರು ಯಾರು? ಯಾವ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು? ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆಯೇ? ಗಾಯಗೊಂಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವರದಿ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ? ದೂರು ದಾಖಲಿಸಲು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು? ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾರಾದರೂ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದ್ದರೇ?—ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಬೇಕಾಗಿದೆ. ಏಳು ಗಂಟೆಗಳ ಧರಣಿಯ ನಂತರ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ನ್ಯಾಯದ ಅಂತಿಮ ಜಯ ಎಂದು ನೋಡಲಾಗದು. ಅದು ಕೇವಲ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. 

ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಾದ ನಂತರ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ತನಿಖೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರು ಯಾರೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವವರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರ ಕೈಗೆ ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್ ಉತ್ತರವಾಗಬಾರದು. ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತರ ಬೇಕು. ಇನ್ನು, ನೀಟ್ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಮಧ್ಯೆ ನಡೆದ ಈ ಘಟನೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತದೆ—ನ್ಯಾಯ ಪಡೆಯಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿದರೆ ಸಾಕೇ, ಅಥವಾ ಅವನ ಪರವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಭಾವಿ ರಾಜಕಾರಣಿ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಧರಣಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರವೂ, ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಿದೆ. 

-ಶ್ರೀರಾಜ್ ವಕ್ವಾಡಿ

ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಎಸ್‌ಐಟಿ ವರದಿ: ಸರ್ಕಾರದ ಮೌನದ ಹಿಂದೆ ಏನಿದೆ?

ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಯುವತಿಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಕೊಲೆ, ನಾಪತ್ತೆ ಹಾಗೂ ಅಸಹಜ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (ಎಸ್‌ಐಟಿ)  ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಪ್ರಕರಣದ ಎಸ್‌ಐಟಿ (ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ) ತನಿಖೆಯ ಅಂತಿಮ ವರದಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ನಡುವೆ ಎಸ್‌ಐಟಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ, ರಾಜ್ಯದ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ, ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಾವಿರ ಪುಟಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಊಹಾಪೋಹದ ಸುದ್ದಿಗಳು ಹರಿದಾಡುತ್ತಿವೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಸಭೆಯ ನಡೆದಿದೆ, ಸಭೆಯ ನಡವಳಿಯೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. 

ಸರ್ಕಾರದ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ನಡೆಸಿದ ತನಿಖೆಯ ವರದಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವುದಕ್ಕೆ…. ಬೇಡ ಬಿಡಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಭ್ಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಹೇಳುವುದಾದರೇ, ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸದೇ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಕಾರಣವೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಡಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನ ಮತ್ತು ಆತಂಕ ಹುಟ್ಟಿಸಿರುವ ಸಾವು-ನಾಪತ್ತೆ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತನಿಖೆಯ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಅಗತ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಹೌದಾದರೇ, ಅದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಾದರೆ, ಯಾವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ? ಯಾವ ಕಾನೂನು ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿದೆ? ತನಿಖೆ ಇನ್ನೂ ಬಾಕಿಯಿದೆಯೇ? ಯಾರಾದರೂ ಆರೋಪಿಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಬಹುದೇ? ಅಥವಾ ವರದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಸಹಜ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಬಹುದೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆಗಿರುವುದು ಹೌದಾದಲ್ಲಿ ವರದಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಬೇಕಿದೆ. 

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಎಸ್‌ಐಟಿ ವರದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಭೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೆ, ಅದರ ನಡವಳಿ ಎಲ್ಲಿ? ಸಭೆಯೇ ನಡೆದಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, ವರದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪರಿಶೀಲನೆಯಾಯಿತು? ಸಭೆ ನಡೆದಿದ್ದರೂ ನಡವಳಿ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅದು ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ? ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೇನೋ ʼಷಡ್ಯಂತ್ರʼ ಆಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಇದರ ಅರ್ಥ ಅಲ್ವಾ!? ನೋಡಿ, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯೇ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು—ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕು. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ತನಿಖೆಯ ಮೇಲೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡಿದಾಗ ಕೇವಲ “ತನಿಖೆ ನಡೆದಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಲದು. ತನಿಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಏನು? ಯಾವ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ತನಿಖೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು? ಯಾವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು? ಯಾವ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು? ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮವೇನು? ಇಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

 ಇಲ್ಲಿ “ಸರ್ಕಾರ ಯಾರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ?” ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆಗಿದ್ದು ಹೌದಾದರೇ, ವರದಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದಿರುವ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲವೇ ? ಈ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಾತಿಲ್ಲ ಯಾಕೆ ? ಅಧಿವೇಶನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಯಾವೊಬ್ಬ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಯೂ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತೇ ಆಡಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ ಅಧಿವೇಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದವನ್ನೇ ಎಬ್ಬಿಸಿದ್ದ ವಿಪಕ್ಷದವರು, ಈ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಾತು ಆಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದವರು, ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆ ಎಂದವರು, ಷಡ್ಯಂತ್ರ ಎಂದವರು ಈಗ ತುಟಿ ಬಿಚ್ಚದೇ ಉಳಿದಿರುವುದು ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಮಾನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಈಗಾಗಲೇ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿ, ಆ ವರದಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಾದರೆ, ಕನಿಷ್ಠ ಅದರ ನಿರಾಕರಣೆಯ ಕಾನೂನು ಆಧಾರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ, ತನಿಖೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತ ಇನ್ನೂ ಆಗಬೇಕಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನಾದರೂ ಹೇಳಬೇಕು. ತನಿಖೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಸಬೂಬು ಕೊಡುವುದಾದರೇ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನಾದರೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೌಪ್ಯತೆ, ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ ಬಾಕಿ ತನಿಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾಹಿತಿಯಿದ್ದರೆ, ಆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು, ಸ್ವಾರಿ…. ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸದೇ, ಉಳಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸುವ ಮಾರ್ಗವೂ ಇದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ಮುಚ್ಚಿಡುವ…. ಸ್ವಾರಿ ಒನ್ಸ್‌ ಅಗೈನ್…‌ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿದೇ ಇರುವ ಅಧಿಕಾರ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಮಾಹಿತಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿದೇ ಇರುವುದು, ಅಧಿಕಾರ ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡದಿರುವ ಪರವಾನಗಿ ಅಲ್ಲ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸದೇ ಇರುವ ಸಂಗತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸರ್ಕಾರ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವೇನು? ನೋಡಿ,  ಜನರ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಸೌಜನ್ಯ ಪರ ಹೋರಾಟಗಗಾರರು ಮತ್ತು ಈ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸರಳವಾಗಿವೆ,  ಎಸ್‌ಐಟಿ ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿದೆ? ಎಸ್‌ ಐ ಟಿ ತನಿಖೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವರದಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು ಹೌದಾ? ಹೌದಾದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ ಐ ಟಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಮಾಡಿರುವ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ? ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಅದನ್ನು ಯಾಕೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ? ವರದಿ ಬಹಿರಂಗವಾದರೆ ಯಾರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ? ಮತ್ತು ವರದಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವುದರಿಂದ,,,, ಸ್ವಾರಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಯಾರಿಗೆ ಲಾಭ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡುವವರೆಗೆ, ಅನುಮಾನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಸರ್ಕಾರದ್ದೇ. 

ಸತ್ಯ ಯಾರ ಪರವಾಗಿದ್ದರೂ ಸರಿ, ಅದು ಹೊರಬರಬೇಕು. ತನಿಖೆ ಯಾರನ್ನೇ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸರಿ, ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರಾಗಬೇಕು. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪ-ಪ್ರತ್ಯಾರೋಪವಲ್ಲ; ಸತ್ಯ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ. ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸೋಲಲಿ, ನ್ಯಾಯವೇ ಗೆಲ್ಲಲಿ. 

-ಶ್ರೀರಾಜ್ ವಕ್ವಾಡಿ

ʼಅಹಿಂದʼಕ್ಕೆ 25 : ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಮುಂದಿನ ನಡೆ, ಶಿವಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಸವಾಲು

ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದ ಬಳಿಕ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮೌನದ ಅರ್ಥ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯದ್ದೇ ಇದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಮುನ್ನದ ರಾಜಕೀಯ ತಯಾರಿ ಎಂಬರ್ಥವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ನಡೆಗಳು ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ. ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದ ಮೊದಲ ದಿನಕ್ಕೆ ಗೈರು, ಹೊಸ ಸಚಿವರ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸಮಾರಂಭದಿಂದ ದೂರ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ಸಭೆಗೆ ಗೈರು—ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಮೌನವನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಸಮಾಧಾನವೆಂದು ನೋಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ನಡುವೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6ರಂದು ಅಹಿಂದ ಚಳವಳಿಗೆ 25 ವರ್ಷ ತುಂಬಲಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಾಗಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಮತ್ತಷ್ಟು ರಾಜಕೀಯ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಅಹಿಂದ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಚುನಾವಣಾ ಘೋಷಣೆ ಅಲ್ಲ; ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ದಲಿತರು, ಹಿಂದುಳಿದವರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಒಂದೇ ರಾಜಕೀಯ ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ರಾಜಕೀಯ ಏಳಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೀಕರಣ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತೆ ಅಹಿಂದದತ್ತ ಯಾಕೆ? ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಸಹಜವಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ—ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತೆ ಅಹಿಂದ ಚಳವಳಿ ಕಟ್ಟಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಇದನ್ನು ಈಗಲೇ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಅವರ ಮುಂದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಅಹಿಂದ ಎನ್ನುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸಹಜವಾದ ರಾಜಕೀಯ ವೇದಿಕೆ. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸ್ಥಾನವೇ ಅವರ ಮಾತಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಆ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದ ಹೊರಗಿರುವ ನಾಯಕನಿಗೆ ಜನಾಧಾರವೇ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡವಾಳ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಬಳಿ ಆ ಬಂಡವಾಳವಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೂಡ ನಿರಾಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ನಿರ್ಗಮನವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅಹಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಈಗಾಗಲೇ ನಡೆದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಹಿಂದ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಕೇವಲ 25ನೇ ವರ್ಷದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ರಾಜಕೀಯದ ಅರ್ಧ ಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಹಿಂದ ಸಮಾವೇಶ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ಶಿವಕುಮಾರ್ ವಿರುದ್ಧದ ನೇರ ಯುದ್ಧವೇ? ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ಅಹಿಂದವನ್ನು ಪುನರ್‌ಸಂಘಟಿಸಿದರೂ ಅದರ ಮೊದಲ ಗುರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಆಗಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರ ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರಬಹುದು. 

ಒಂದು ಕಡೆ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕನಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡು, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಳಗಿನ ಅವರ ಮಾತಿನ ತೂಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೀಕರಣವಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪಕ್ಷದ ವರಿಷ್ಠರಿಗೆ ನೀಡಬಹುದು. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಪದವಿ ಇಲ್ಲದ ಅಧಿಕಾರ’ದ ರಾಜಕಾರಣ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಕುರ್ಚಿ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ಬಳಿ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಕುರ್ಚಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ.  ಶಿವಕುಮಾರ್ ಎದುರಿನ ನಿಜವಾದ ಸವಾಲು ಏನು !? ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು—ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಕೀಯದೊಳಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರಣ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಕಟ್ಟಿದ ಅಹಿಂದ ಸಮೀಕರಣದಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ದೊರೆತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ ಸಾಲದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಮೀಸಲಾತಿ, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಹಕ್ಕು, ದಲಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕು.

ಅಹಿಂದವನ್ನು ಬಿಜೆಪಿ ವಿರುದ್ಧದ ಚುನಾವಣಾ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ನೀತಿಯಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಇನ್ನು, ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಮೌನ ಯಾರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯ? ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಮೌನದಿಂದ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆತಂಕಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದವರು ಬಿಜೆಪಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಳಗಿನ ನಾಯಕತ್ವವೂ ಹೌದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಿದರೆ ಅದನ್ನು ‘ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಅಸಮಾಧಾನ’ ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥ ಹುಡುಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ಸಭೆಗೆ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಸಕರು ಗೈರಾಗಿದ್ದರೆಂಬ ವರದಿಯೂ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ನೇರ ಬಂಡಾಯ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರವೂ ಹಳೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಜಾಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ. 2028ರ ಚುನಾವಣೆಯ ನೆರಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಡೀ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು 2028ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಹಿಂದ ರಾಜಕಾರಣ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ. ಚುನಾವಣೆಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲದ ನಾಯಕನೂ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಬಹುದು.

ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೀಕರಣ, ಮತದಾರರ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಚಾರದ ದಿಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ನಾಯಕತ್ವ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ 2028ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧಿಸದಿದ್ದರೂ, ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಾಂಶ. ಅಹಿಂದದ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು!? ಅಹಿಂದ ಮತ್ತೆ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದರೆ ಬಿಜೆಪಿ ತನ್ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಜೆಪಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅಹಿಂದ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೀಕರಣ ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಲಿಂಗಾಯತ, ಒಕ್ಕಲಿಗ, ದಲಿತ, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಅದರ ರಾಜಕೀಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತೆ ಅಹಿಂದವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತೆ ‘ಯಾರು ಯಾರ ಜೊತೆ?’ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೀಕರಣದ ಪ್ರಶ್ನೆಯತ್ತ ತಿರುಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಅಹಿಂದ ಎನ್ನುವುದು ಎರಡುವರೆ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಅದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಮತದಾರರು, ಬದಲಾಗಿರುವ ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ, ನಗರೀಕರಣ, ಯುವಕರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ರಾಜಕೀಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿವೆ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶಿವಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ದಾರಿ ಯಾವುದು!?  ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡುವುದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ತಂತ್ರವಾಗಬಹುದು.

ಹಾಗಾಗಿ  ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಅಹಿಂದದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಶಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕಿದೆ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಬದಲು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರೇ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಹಾದಿಗೂ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ತಮ್ಮ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಒಕ್ಕಲಿಗ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು. ಅಂದರೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಗುರಿ ‘ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಅಹಿಂದ ವಿರುದ್ಧ ಶಿವಕುಮಾರ್’ ಎನ್ನುವ ಸಮೀಕರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವುದಲ್ಲ; ‘ಅಹಿಂದ + ಅಭಿವೃದ್ಧಿ + ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವ’ ಎನ್ನುವ ಹೊಸ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಾದರಿ ಕಟ್ಟುವುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ,  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6ರ ಅಹಿಂದ ಸಮಾವೇಶ ಈ ಮೌನದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಬಹುದು.

ಅದು ಕೇವಲ ನೆನಪಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ, ಅಥವಾ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರ ಭಾಷಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಈಗ ಎದುರಾಗಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೇ,  ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರಿಲ್ಲದೆ ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಸರ್ಕಾರ ಕೊಡುವ ಉತ್ತರವೇ ಮುಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಕಾದು ನೋಡೋಣ. 

- ಶ್ರೀರಾಜ್‌ ವಕ್ವಾಡಿ 

ನೀಟ್ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ರಾಮಮಂದಿರದ ಹುಂಡಿವರೆಗೆ: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೇನು?

ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ವಿರೋಧದ ಸಾಧನವಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಡೆಗಳನ್ನು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ, ನೀಟ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಕ್ರಮದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಅಯೋಧ್ಯೆ ರಾಮಮಂದಿರದ ದೇಣಿಗೆ ಅವ್ಯವಹಾರದ ಆರೋಪವನ್ನು ಜನರ ನಡುವೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ನಿರ್ಧಾರದ ಹಿಂದೆ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ, ಆದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ನೀಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಅಕ್ರಮ, ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ, ಪರೀಕ್ಷಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿನ ಗೊಂದಲಗಳು ಇಂದು ಕೇವಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪೋಷಕರ ಆತಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಭವಿಷ್ಯವೇ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುವುದಾದರೆ, ಅದು ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ಆಡಳಿತವಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರಲು ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವೆಂದು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಡೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುವುದು; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ತನ್ನದೇ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಇದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ದ್ವಿಮುಖ ತಂತ್ರ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎದುರಿಸುವ ಮೊದಲ ಸವಾಲು ಇದೇ ಆಗಿದೆ.  ಕೇಂದ್ರದ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮೊದಲು, ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪಾರದರ್ಶಕಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ?’ ನಮ್ಮದೇ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬಂದ ಹಗರಣ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಮೈತ್ರಿ ಇರುವ ಜಾರ್ಖಾಂಡ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬಂದಿರುವ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪೇಪರ್‌ ಲೀಕ್‌ ಇವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಗೆ ಕೊಂಚ ಮುಜುಗರಕ್ಕೀಡು ಮಾಡಿದೆ. ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. 

 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪ-ಪ್ರತ್ಯಾರೋಪಗಳಿಗಿಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಧಾರಣೆಯೇ ಮುಖ್ಯ. ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ, ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಭದ್ರತೆ, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ದೂರು ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ತ್ವರಿತ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ—ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ನೈತಿಕ ಬಲ ಬರುತ್ತದೆ.  ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಯೋಧ್ಯೆ ರಾಮಮಂದಿರದ ದೇಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಹುಂಡಿ ಕಳವು ಆರೋಪವನ್ನು ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿರುವುದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಹೆಜ್ಜೆ. ರಾಮಮಂದಿರದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಿಜೆಪಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ-ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಕೇತ. ರಾಮಮಂದಿರವನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ, ಹಿಂದೂ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಗುರುತಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಜೆಪಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಹೀಗಿರುವಾಗ ಅದೇ ರಾಮಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ದೇಣಿಗೆ ಕಳ್ಳತನದ ಆರೋಪ ಕೇಳಿಬಂದಾಗ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅದನ್ನು ಬಿಜೆಪಿಯ ರಾಜಕೀಯ ನೈತಿಕತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದು ಸಹಜ. ಇದರ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ: ಬಿಜೆಪಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುವುದು. ಆದರೆ ಈ ಹೋರಾಟದ ಯಶಸ್ಸು ಆರೋಪದ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಆಧಾರವೇನು, ತನಿಖೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ಜನರ ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಭಾಷೆಗೆ ಇಳಿಸಿದರೆ, ಅದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೇ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೀಟ್ ಮತ್ತು ರಾಮಮಂದಿರ—ಈ ಎರಡೂ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸೂಚನೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಯುವಕರ ಅಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ-ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಬಿಜೆಪಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಕೇತವಾದ ರಾಮಮಂದಿರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು. ಅಂದರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇವಲ ಬಿಜೆಪಿಯ ಆಡಳಿತ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಲ್ಲ; ಬಿಜೆಪಿಯ ರಾಜಕೀಯದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಮತದಾರ ನೆಲೆಗಳನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಂತಿದೆ—ಯುವಜನತೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಭಾವನೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಇದು ಚುನಾವಣಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ತಂತ್ರ.

ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯುವುದು ಏನೆಂದ್ರೆ? ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಇದರಿಂದ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ನೋಡಿ ಇದು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನದೇ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಎಷ್ಟು ಕಠಿಣ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಕ್ರಮದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ತನ್ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ ಆರೋಪ ಬಂದಾಗ ತ್ವರಿತ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ತನಿಖೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ರಾಮಮಂದಿರದ ದೇಣಿಗೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೇಳುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ತನ್ನದೇ ಪಕ್ಷದ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಿಧಿಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ನಿಲುವು ತೋರಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ‘ನೈತಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ಹೋರಾಟ’ದಿಂದ ‘ಚುನಾವಣಾ ಆರೋಪ-ಪ್ರತ್ಯಾರೋಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಬಹುದು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈಗ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ—ಬಿಜೆಪಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಬಿಜೆಪಿಯ ಬಲವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಎದುರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬಲದೊಳಗೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಬೇಕು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನ ಈ ಪ್ಲ್ಯಾನ್‌, ನೀಟ್ ಪ್ರಶ್ನೆ ಯುವಕರನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ರಾಮಮಂದಿರದ ದೇಣಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಜನಜೀವನದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆಗಿಂತ ಜನರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಬೇಕು. ಭಕ್ತನಿಗೆ ತನ್ನ ದೇಣಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಬೇಕು. ತೆರಿಗೆದಾರನಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಬೇಕು. ಈ ಮೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಉತ್ತರ ನೀಡಬಲ್ಲ ಪಕ್ಷವೇ ಈ ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಬಹುದು.  ಹೀಗಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ತಪ್ಪಾಗಬಹುದು. ಇದು ಬಿಜೆಪಿಯ ವಿರುದ್ಧ ‘ಆಡಳಿತ ವೈಫಲ್ಯ’ದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ‘ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ’ದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಆದರೆ ಆ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಬರಬೇಕಾದರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮೊದಲು ತನ್ನದೇ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಜೆಪಿಯ ಬಲದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ. ಅದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಶ್ವಾಸ ಕಟ್ಟುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. 

- ಶ್ರೀರಾಜ್‌ ವಕ್ವಾಡಿ 

ನಾಗೇಂದ್ರ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಬಿಸಿ ತುಪ್ಪವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ

ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಬಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾಲಿಗೆ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಅದು ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಅಸಮಾಧಾನ, ನೈತಿಕತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ನಿಲುವು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಎಳೆದಿದೆ. ಆರೋಪಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಳಗೇ ಅನೇಕರಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ.

ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಒಂದು ವಾದ ಸರಳವಾಗಿದೆ, ಆರೋಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಬಳಿಕ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಬಹುದಿತ್ತು. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಬೇಕೆಂಬುದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಈಗಾಗಲೇ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸತೀಶ್ ಜಾರಕಿಹೊಳಿ, ರಘುಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರನ್ನು ಮರಳಿ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡಿದೆ. ಇನ್ನು, ವಿಧಾನಮಂಡಲ ಅಧಿವೇಶನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ವಿಪಕ್ಷಗಳು ಸಚಿವ ಬಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿರುವುದರ ನಡುವೆಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಹಗರಣದ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸಿಬಿಐ, ನಾಗೇಂದ್ರ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ ಗೆ ಅನುಮತಿ ಕೋರಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರ ಸುತ್ತ ಕಾನೂನಿನ ಉರುಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಇವೆ. ನೋಡಿ, ಇದು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ.

‘ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅನಿವಾರ್ಯನಾ? ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವೇ ಅನಿವಾರ್ಯನಾ?’ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಬಲ ಗಮನಾರ್ಹ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ’ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ವಾದವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವೇನು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯ ನಾಯಕತ್ವ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹೈಕಮಾಂಡ್ ಕೂಡ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರಿಗೆ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸಮುದಾಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿತ್ತೇ? ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತೇ? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಈ ನಿರ್ಧಾರದ ಸುತ್ತ ಅನುಮಾನವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಇನ್ನು, ಅಧಿಕಾರದ ನೈತಿಕತೆ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪ ಎದುರಾದಾಗ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಈಗ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಆರೋಪ ಬಂದರೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ; ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷ ಆರೋಪ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತನಿಖೆ ನಡೆಯಲಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಪಗಳ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸಚಿವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ‘ಆರೋಪ ಬಂದರೆ ರಾಜೀನಾಮೆ’ ಎಂಬ ಕನಿಷ್ಠ ನೈತಿಕ ಮಾನದಂಡವೇ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಗಲಿ, ಬಿಜೆಪಿ ಆಗಲಿ—ಇದರಿಂದ ಯಾರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತರಲ್ಲ.

ಯುಪಿಎ ಅವಧಿಯ ಹಗರಣಗಳನ್ನು ನೆಪ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಿದ ಬಿಜೆಪಿಯೇ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ತನ್ನ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ನಾಯಕರ ವಿರುದ್ಧದ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದೇ ನೈತಿಕ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅನುಸರಿಸಿಲ್ಲ. ಈಗ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೂಡ ಅದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರೆ, ಅದು ಹಿಂದಿನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸುವ ನೈತಿಕ ಹಕ್ಕನ್ನೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ‘ನೀವು ಆಗ ಏನು ಮಾಡಿದ್ದಿರಿ?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ‘ನೀವು ಈಗ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುವಂತಾಗಬಾರದು.  ರಾಜಕೀಯದ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಪಕ್ಷಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ ನಷ್ಟವಾಗುವುದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜನರಿಗೇ. ನೋಡಿ, 2023ರಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಆಡಳಿತದ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಆಂತರಿಕ ರಾಜಕೀಯವೇ ಹೆಚ್ಚು ಸುದ್ದಿಯಾಗಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ, ನಾಯಕತ್ವ ಬದಲಾವಣೆಯ ಊಹಾಪೋಹ, ಸಂಪುಟ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಖಾತೆ ಹಂಚಿಕೆ, ಸಚಿವರ ಅಸಮಾಧಾನ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಾಯಕತ್ವದ ಪೈಪೋಟಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. 2013ರಿಂದ 2018ರವರೆಗೆ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಎರಡನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿ ಕಾಣಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಟೀಕೆ ಪಕ್ಷದೊಳಗೇ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಡಿಕೆ ಶಿವಕುಮಾರ್‌ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ಬಳಿಕವೂ ಆ ಗೊಂದಲ ಇನ್ನೂ ಬಗೆಹರಿದಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊಸತನದ ಕೊರತೆಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಂಪುಟ ಪುನರ್‌ರಚನೆಯ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದರೂ, ಮುಖಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಿಂತ ಅಧಿಕಾರದ ಒಳಗಿನ ಸಮೀಕರಣಗಳೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ‘ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶ’ವೂ ಮೂಡಲಿಲ್ಲ.

ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಕರಣದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಏನು !? ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ನೈತಿಕತೆಯ ಸವಾಲು. ಆರೋಪ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನದೇ ನೈತಿಕ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಅಸಮಾಧಾನದ ಸವಾಲು. ಪ್ರತಿ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನವೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆತರುವ ನಿರ್ಧಾರ ಇತರ ಶಾಸಕರಲ್ಲಿ ‘ನಮಗೆ ಯಾವ ಸಂದೇಶ?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡಿಸಿದೆ.  ಮೂರನೆಯದು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಸವಾಲು. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಘೋಷಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಪಕ್ಷವೇ ಆರೋಪದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದಾಗ, ಜನರು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗಿದೆ. ನಾಗೇಂದ್ರ ‘ಬಿಸಿ ತುಪ್ಪ’ ಏಕೆ? ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರನ್ನು ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ವರ್ಗವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ‘ಆರೋಪಗಳಿಗಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೇ ದೊಡ್ಡದಾಯಿತೇ?’ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಹುಟ್ಟಿಸಿದೆ.

ಒಂದೆಡೆ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ನೈತಿಕ ನಿಲುವು. ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಈಗ ಕಷ್ಟ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಕರಣ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಬಿಸಿ ತುಪ್ಪವಾಗಿದೆ. ಉಗುಳಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ನುಂಗಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಚಿವರ ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ತಪ್ಪು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಆರೋಪಗಳು ಎದುರಾದಾಗ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದು ‘ದುರ್ಬಲತೆ’ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣತೊಡಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ತನಿಖೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾದವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನೈತಿಕತೆಯ ಮೇಲೂ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನೈತಿಕತೆ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾಗುವವರೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೋಷಿಯಾಗಿರಬಹುದು.

ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆರೋಪ ಎದುರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದು, ತನಿಖೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದಂತೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮೇಲಿನ ಅನುಮಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದು—ಇವು ರಾಜಕೀಯ ನೈತಿಕತೆಯ ಭಾಗವಾಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ಎರಡೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ. ಕೊನೆಗೆ ಜನರು ಕೇಳುವುದು ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಅಧಿಕಾರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸಮರ್ಥನೀಯವೇ? ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದೇ. ಅವರನ್ನು ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಜನರ ಮುಂದೆ ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಸರ್ಕಾರದ್ದು. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬಹುಮತದಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ, ಒಂದು ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ. 

- ಶ್ರೀರಾಜ್‌ ವಕ್ವಾಡಿ 

ಸಮರ್ಥ ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಹೊಣೆ: ಡಿಕೆಶಿ ನಡೆ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೇನು?

ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಖಾತೆಗಳ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರವೆನಿಸಿದರೂ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಖಾತೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಿಗೆ ವಹಿಸಿರುವುದು ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ನಾಯಕ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರಗಳ ಆಳವಾದ ಅರಿವು, ಸದನದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ, ವಿಷಯ ಮಂಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜಕೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಂತಹ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಖಾತೆ ನೀಡಿರುವುದು ಕೇವಲ ಇಲಾಖಾ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಸರಳೀಕರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಮನಿಸಿ, ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಒಳಗಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಮಸೂದೆಗಳ ಮಂಡನೆ, ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು, ಸದನದ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಂಡಿಸುವುದು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರ ಪ್ರಮುಖ ಹೊಣೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರ ಆಯ್ಕೆ ಒಂದು ‘ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್’ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಿಂತ ‘ಪಾಲಿಟಿಕಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್’ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಆಕ್ರಮಣ, ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಎದುರಿಸಲು ಸದನದಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ವಿಷಯಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲ ಸಚಿವರ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಖಾತೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಬಳಿಯೇ ಉಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಡಿಕೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಈ ಖಾತೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಿಗೆ ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಖ್ಯ’ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆಯೇ?ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮವೂ ಇದೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇಲಾಖೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಸಮರ್ಥ ಸಚಿವರಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಂತಹ ಸಚಿವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರದೊಳಗಿನ ಕೆಲಸದ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಿಗೆ ‘ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು’ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡಿರುವುದು ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಖಾತೆಯ ಹೊಣೆ ಇದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಗರಾಡಳಿತದ ವಿಚಾರವಲ್ಲ; ಅದು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸಂಚಾರ, ನೀರು, ನಗರ ಯೋಜನೆ, ಮಹಾನಗರದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಜಕೀಯ-ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ರೂಪುರೇಷೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯ. ಅಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಖಾತೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿರುವುದು, ಅವರ ಮೇಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ನಂಬಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದು ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ‘ಫ್ರಂಟ್‌ಲೈನ್’ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ?

ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಾಗವಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಖಾತೆ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಖಾತೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಡತಗಳ ವಹಿವಾಟಿನ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಅವು ಅಧಿಕಾರ, ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಾತ್ರದ ಸೂಚಕಗಳೂ ಹೌದು.ಹೀಗಾಗಿ ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ, ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಿಗೆ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಖಾತೆ ನೀಡಿರುವುದು ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಮನ್ನಣೆಯೇ? ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟಗಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತರುವ ತಂತ್ರವೇ?

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಈಗ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರ ಹೆಗಲಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ತಕ್ಷಣ, ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇರಬಹುದು. ಇಮ್ನು, ಸಿಎಂ ಡಿಕೆಶಿ ಅವರ ‘ತಂತ್ರ’ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆಯೇ?

ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಪ್ರಮುಖ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕರಿಗೆ ಹಂಚುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷ-ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿರಬಹುದು.

ಅದರಲ್ಲೂ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಖಾತೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಿಗೆ ನೀಡಿರುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ, ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇದರ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಬಹುದು.

ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಿಗೆ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಮಹತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಬರುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದರ ಸೂಚನೆಯೇ? ಅಥವಾ ಇದು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತದ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡಿದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಂಚಿಕೆಯೇ? ಉತ್ತರವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ನಡೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಡಿಕೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ತಮ್ಮ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಖಾತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಂತಹ ಸಮರ್ಥ ಸಚಿವರಿಗೆ ವಹಿಸಿರುವುದು, ಸರ್ಕಾರದ ಸದನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯದ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಇದು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ

“ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಿಗೆ ಖಾತೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸಮರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ‘ಸ್ಪೀಕರ್’ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಇದು ಕುತೂಹಲವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೇಗೌಡರಂತಹ ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕರನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೇ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆ ಒಳಿತು, ರಾಜ್ಯದ ಜನತೆಗೂ ಒಳಿತು. 

- ಶ್ರೀರಾಜ್‌ ವಕ್ವಾಡಿ