ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ : ಮಳೆಗಾಗಿ ಆಕಾಶದತ್ತ ಕಣ್ಣು, ನೆಲದ ನೀರಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದತ್ತ ಪ್ರಶ್ನೆ

ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಆದರೆ ಮಳೆ ಬರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಜೊತೆಗೆ, ಮಳೆ ಕೊರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಯಾವ ಉತ್ತರ ನೀಡಲಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ‘ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಚ್‌ಎಎಲ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಲಘು ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ ಹಾಗೂ ನಾಡಧ್ವಜ ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಚಿವ ಎನ್. ಚಲುವರಾಯಸ್ವಾಮಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 

ರೈತರ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ನೀರು ಬೇಕು, ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ನೀರು ಬೇಕು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎದುರಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ರಮ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಬರಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವೇ? ಅಥವಾ ಬರದ ತೀವ್ರತೆಯ ನಡುವೆ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಸಚಿವರು ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಶೇ.35ರಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶವೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಶೇ.35ರಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಎಂದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆ ಬಂತು? ಅದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಯಿತು? ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು? ಯೋಜನೆಗೆ ಖರ್ಚಾದ ಪ್ರತಿ ರೂಪಾಯಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಲಾಭ ದೊರೆಯಿತು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯಬೇಕಿದೆ. ಗಮನಿಸಿ, ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎಂದರೆ ಮೋಡ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಲ್ಲ. ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಇರುವುದು ಸಹಜ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮೋಡವೇ ಇಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಹಾರಿಸಿ ಮಳೆ ಸುರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇದಲ್ಲ. ಈಗಾಗಲೇ ಸೂಕ್ತ ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಣಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಮೂಲಕ ಮಳೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ. ಅಂದರೆ, ಮೋಡ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಅಥವಾ ಅಂತಹ ಪೂರಕ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.  ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತೀ ಎರಡು ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಹವಾಮಾನ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂಬುದು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ: ಹವಾಮಾನ ದತ್ತಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಫಲಿತಾಂಶ ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಉತ್ತರ ಸರಳವಲ್ಲ. ಮೋಡದ ಸ್ವರೂಪ, ತೇವಾಂಶ, ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕು, ವಾತಾವರಣದ ಸ್ಥಿರತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯನ್ನು ಖಚಿತ ಮಳೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಜನರ ಮುಂದೆ ಬಿಂಬಿಸುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಸಂದೇಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇನ್ನು, ರೈತರ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಏನು ? ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೈತನಿಗೆ ಮಳೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹವಾಮಾನವಲ್ಲ; ಅದು ಬೆಳೆ, ಆದಾಯ, ಸಾಲ ತೀರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿರುವುದನ್ನು ರೈತರ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕು. ಆದರೆ ರೈತನಿಗೆ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಳೆ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಎಷ್ಟು? ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗೆ? ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಮತ್ತು ನೀರು ಸಿಗುತ್ತಿದೆಯೇ? ಕೃಷಿ ಸಾಲದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಹಾರವೇನು? ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಏನು ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ? ಮಳೆ ಬರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಬೇಕು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದಿದ್ದರೆ ರೈತನಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ನಷ್ಟವಾಗಬಾರದು. ಜಲಾಶಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಯೋಚಿಸಬೇಕಿದೆ. ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನಿರ್ಧಾರ. ಆದರೆ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ನೀರು ಬಂದರೆ ಮಾತ್ರ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜಲಾಶಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳು ಹೂಳು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಮಳೆನೀರು ಭೂಮಿಗೆ ಇಂಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆನೀರು ಚರಂಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬಿದ್ದ ಮಳೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ನಾವು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗಿಂತಲೂ ‘ಮಳೆನೀರು ಬಿತ್ತನೆ’—ಅಂದರೆ ಕೆರೆ, ಕಟ್ಟೆ, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ, ಕಂದಕ, ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ನೀತಿ—ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರವಾಗಬೇಕಿದೆ. ಇನ್ನು, ಬರದ ವಿರುದ್ಧ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೋರಾಟ, ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೋರಾಟ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬರವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುವಂತಾಗಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದಿಂದ ಮಳೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಭೂಬಳಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆ, ಜಲಮೂಲಗಳ ಒತ್ತುವರಿ, ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಅಂತರ್ಜಲದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಅಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಸರ್ಕಾರದ ಬರ ನಿರ್ವಹಣಾ ನೀತಿ ‘ಮಳೆ ಬಂದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಮುಗಿಯಿತು’ ಎಂಬ ಸರಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿರಬಾರದು. ಮಳೆ ಬಂದರೂ ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನೀರಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಸಮಗ್ರ ಜಲ ನೀತಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗದು. ಇನ್ನು, ಶೇ.35ರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಅರ್ಥವೇನು? ಸಚಿವರು ಹಿಂದಿನ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಶೇ.35ರಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಜನರ ಮುಂದಿಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ‘ಯಶಸ್ಸು’ ಎಂಬ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು? ಮಳೆ ಬಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ಫಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತೇ? ಅಥವಾ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ನಡೆಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹೋಲಿಸಲಾಯಿತೇ? ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟು? ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಬೇಕು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಸ್ವತಂತ್ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು.  ‘ನಷ್ಟವಾದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ, ಜನರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಬೇಕು’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಾಚೆಗೆ,   ಸಚಿವರು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಲಾಭ ಏನೇ ಆಗಲಿ, ಜನರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಶಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಆಶಯದ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಅಗತ್ಯ. ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದರ ವೆಚ್ಚ, ಫಲಿತಾಂಶ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಕುರಿತು ಜನರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಜನರ ಮುಂದಿರಬೇಕು. ವಿಫಲವಾದರೆ ಅದರ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತದ ಮೂಲಭೂತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ನೋಡಿ, ಇನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುವುದು, ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ: ನೀರಿನ ರಾಜಕೀಯ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೀರು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಲ್ಲ; ಅದು ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ನಗರಗಳಿಗೆ ನೀರು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೀರು, ಕೃಷಿಗೆ ನೀರು, ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ನೀರು—ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು ರಾಜ್ಯದ ಸಮಗ್ರ ಜಲ ನೀತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಿದೆ. ಮಳೆಗಾಗಿ ಆಕಾಶದತ್ತ ನೋಡುವ ಸರ್ಕಾರ, ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಲು ನೆಲದತ್ತವೂ ನೋಡಬೇಕು.  ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಣ್ಣ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು, ಅಂತರ್ಜಲ ಬಳಕೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ತರುವುದು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಬರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಕಟ್ಟಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ಧೈರ್ಯವೂ ಇರಬೇಕು. ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವುದೇ ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮಾನದಂಡವಾಗಬಾರದು. ರೈತನ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ ? ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ?  ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಬರದಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಮಾತ್ರ ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ತುರ್ತು ಪರಿಹಾರವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರದ ದಾರಿ. ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗಂತೂ ಈಗ ಚಾಲನೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬದ್ಧತೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ರೈತರ ಬದುಕಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾಗಲಿದೆ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ.

- ಶ್ರೀರಾಜ್‌ ವಕ್ವಾಡಿ